Badania wstępne do pracy: kto kieruje i płaci, co obejmują, kiedy nie są potrzebne i jak odwołać się od orzeczenia

27 października 2026 · Piotr Nowak · 9 min czytania

Na badania wstępne do pracy kieruje Cię pracodawca i to on za nie płaci: wystawia skierowanie z opisem stanowiska i warunków pracy, a lekarz medycyny pracy wydaje na tej podstawie orzeczenie (art. 229 § 4a i § 6 Kodeksu pracy). Bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań pracodawca nie może dopuścić Cię do pracy (art. 229 § 4). Nowych badań nie potrzebujesz tylko w kilku sytuacjach, głównie przy zmianie pracy w ciągu 30 dni na stanowisko o takich samych warunkach, gdy masz aktualne orzeczenie.

Niżej znajdziesz zakres badań dla typowych stanowisk, wyjątki, różnice między badaniami wstępnymi, okresowymi i kontrolnymi, zasady przy zmianie stanowiska i zleceniu oraz odwołanie od orzeczenia. Opisuję przepisy obowiązujące w październiku 2026 r., łącznie z orzeczeniem elektronicznym wprowadzonym w kwietniu 2026 r.

Badania wstępne do pracy: kto kieruje i kto płaci

Badaniom wstępnym podlegają osoby przyjmowane do pracy, a w części przypadków także pracownicy przenoszeni na inne stanowisko (art. 229 § 1). Podstawą badania jest skierowanie od pracodawcy (art. 229 § 4a), wystawiane w dwóch egzemplarzach, z których jeden dostajesz Ty. Według § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r. o badaniach lekarskich pracowników skierowanie podaje rodzaj badania, stanowisko (pracodawca może wpisać dwa lub więcej) i opis warunków pracy: czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe.

Badania są przeprowadzane na koszt pracodawcy (art. 229 § 6), także u osób dopiero przyjmowanych do pracy, więc cena badań zależna od ich zakresu nie jest Twoim zmartwieniem. Robisz je zwykle w placówce medycyny pracy, z którą firma ma umowę. Jeśli firma prosi, żebyś zapłacił sam i oddał rachunek do zwrotu, poproś o potwierdzenie zwrotu w mailu przed wizytą. O skierowanie najprościej zapytać w wiadomości z przyjęciem oferty; wzór znajdziesz w artykule o mailu po rozmowie kwalifikacyjnej.

Kiedy nie trzeba nowych badań wstępnych

Art. 229 § 1¹ Kodeksu pracy zwalnia z badań wstępnych dwie grupy osób:

1. Powrót do tego samego pracodawcy. Wracasz w ciągu 30 dni od rozwiązania lub wygaśnięcia poprzedniej umowy na to samo stanowisko albo na stanowisko o takich samych warunkach pracy, np. podpisujesz umowę na czas określony po zakończonej umowie na okres próbny.
2. Nowy pracodawca w ciągu 30 dni. Zaczynasz pracę w innej firmie najpóźniej 30 dni po końcu poprzedniego stosunku pracy, masz aktualne orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy w warunkach opisanych w skierowaniu, a nowy pracodawca stwierdzi, że te warunki odpowiadają warunkom na jego stanowisku. Wyjątek nie obejmuje prac szczególnie niebezpiecznych.

Drugą zasadę stosuje się też wtedy, gdy podejmujesz drugą pracę, nie kończąc pierwszej (art. 229 § 1²). Pracodawca żąda wtedy aktualnego orzeczenia i skierowania, na podstawie którego je wydano (art. 229 § 1³), więc przechowuj swój egzemplarz skierowania. Ocena należy do pracodawcy: jeśli uzna, że warunki się różnią, zwraca Ci oba dokumenty (art. 229 § 7¹) i wystawia nowe skierowanie.

Wyjątek sprawdza się przy podobnej pracy, np. z biura do biura. Przy przejściu z biura do magazynu z wózkiem widłowym stare orzeczenie nie opisuje nowych warunków. Termin 30 dni liczysz od końca poprzedniej umowy, a nie od daty dawnych badań. Różnice między umowami terminowymi opisuję w artykule o rodzajach umów o pracę.

Co obejmują badania wstępne w medycynie pracy

Zakres badań wynika z czynników wpisanych w skierowaniu. Lekarz korzysta ze wskazówek metodycznych z załącznika nr 1 do rozporządzenia, a gdy uzna to za potrzebne, zleca konsultacje, np. okulistyczną, laryngologiczną albo psychologiczną, i badania dodatkowe (§ 2 ust. 2). Przykłady ze wskazówek:

Datę następnego badania okresowego lekarz wpisuje w orzeczeniu i może ją wyznaczyć wcześniej, niż podają wskazówki. Od 17 kwietnia 2026 r. orzeczenie informuje też, czy pracodawca ma zapewnić Ci okulary lub soczewki korygujące wzrok (§ 3 ust. 4a rozporządzenia). Osobne przepisy, których rozporządzenie nie zmienia, wymagają orzeczenia do celów sanitarno-epidemiologicznych, np. przy pracy z żywnością (§ 13).

Ile trwają badania i czy można zacząć pracę bez orzeczenia

Bez orzeczenia nie zaczniesz. Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań na danym stanowisku (art. 229 § 4), a przed pierwszym dniem musi też przeszkolić Cię z BHP (art. 237³ § 2). Dotyczy to także krótkiej umowy na okres próbny.

Czas zależy od zakresu. Gdy wystarcza badanie lekarskie i ocena wzroku, orzeczenie zwykle dostaniesz po jednej wizycie. Każda konsultacja i badanie dodatkowe wydłużają ten czas, bo lekarz wydaje orzeczenie wyłącznie na podstawie wyników w pełnym wymaganym zakresie (art. 229 § 6³). Przy pracy na wysokości zaplanuj badania z zapasem kilku dni przed datą rozpoczęcia pracy.

Od 17 kwietnia 2026 r. orzeczenie wystawia się w postaci elektronicznej, a papierowe tylko wyjątkowo, np. gdy placówka nie ma dostępu do systemu; półroczny okres przejściowy minął w październiku 2026 r. Orzeczenie zobaczysz na Internetowym Koncie Pacjenta, na żądanie dostaniesz wydruk z podpisem lekarza, a pracodawcy przekazuje je placówka (§ 3 ust. 4d-4h rozporządzenia). Na wizytę zabierz swój egzemplarz skierowania, dowód osobisty (w orzeczeniu lekarz wpisuje PESEL), okulary albo soczewki, jeśli ich używasz, i dokumentację leczenia, jeśli chorujesz przewlekle.

Badania wstępne a okresowe i kontrolne

Badanie kontrolne ustala, czy po chorobie możesz wykonywać pracę na dotychczasowym stanowisku (art. 229 § 2), dlatego przy L4 dłuższym niż 30 dni zapytaj kadry o skierowanie jeszcze przed końcem zwolnienia.

L4 a badania wstępne do nowej pracy. Ubezpieczony traci zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia, jeśli w tym czasie wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia; od 13 kwietnia 2026 r. ustawa definiuje taką aktywność jako działania utrudniające lub wydłużające leczenie (art. 17 ust. 1-1b ustawy zasiłkowej). Pierwszy dzień w nowej firmie ustal więc po końcu zwolnienia. Sama wizyta u lekarza medycyny pracy nie jest pracą zarobkową, ale przy wskazaniu „chory powinien leżeć” umów ją po zwolnieniu. Więcej o chorobie w czasie zmiany pracy piszę w artykule o L4 w okresie wypowiedzenia.

Zmiana stanowiska a badania lekarskie, praktyki i zlecenie

Zmiana stanowiska. Badania wstępne są obowiązkowe, gdy przechodzisz na stanowisko z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia lub warunkami uciążliwymi, a u pracownika młodocianego przy każdym przeniesieniu (art. 229 § 1 pkt 2). Przy przejściu na stanowisko bez takich czynników, np. do innego działu w tym samym biurze, nie są wymagane. Gdy jednak nowe zadania wykraczają poza warunki opisane w skierowaniu, pracodawca może skierować Cię na badania, a Ty masz obowiązek się im poddać (art. 211 pkt 5).

Praktyki w ramach nauki. Uczniów i studentów, którzy w czasie praktycznej nauki zawodu są narażeni na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne, na badania kieruje szkoła albo uczelnia (§ 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 26 sierpnia 2019 r.).

Umowa zlecenia. Art. 229 dotyczy umowy o pracę. Firma musi jednak zapewnić zleceniobiorcy pracującemu w jej zakładzie bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 304 § 1), a obowiązek poddawania się badaniom obejmuje zleceniobiorcę w zakresie określonym przez firmę (art. 304¹ i art. 211). Jeśli firma wymaga badań, ustal przed wizytą, kto za nie płaci. Różnice między umowami zebrałem w artykule umowa o pracę a umowa zlecenie.

Orzeczenie z przeciwwskazaniami: co dalej

Jeśli lekarz stwierdzi przeciwwskazania, pracodawca nie może dopuścić Cię do pracy na tym stanowisku. Odwołanie przysługuje Tobie i pracodawcy, który wydał skierowanie (§ 5 rozporządzenia):

1. Składasz je na piśmie, z uzasadnieniem, w ciągu 7 dni od otrzymania orzeczenia.
2. Wnosisz je za pośrednictwem placówki, w której wydano orzeczenie, a ona w ciągu 7 dni przekazuje je z dokumentacją do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy albo innego podmiotu wskazanego w pouczeniu.
3. Badanie w trybie odwołania odbywa się w ciągu 14 dni od otrzymania odwołania, a wydane w nim orzeczenie jest ostateczne.

W uzasadnieniu napisz, z czym konkretnie się nie zgadzasz, i dołącz dokumentację leczenia. Jeśli orzeczenie się nie zmieni, zapytaj o inne stanowisko i nowe skierowanie. W kolejnych rekrutacjach nie musisz mówić o wyniku badań: Kodeks pracy nie wymienia stanu zdrowia wśród danych, których pracodawca żąda od kandydata (art. 22¹ § 1).

Przykłady przed i po

Prośba o skierowanie. Przed: „Kiedy mam iść na te badania?”. Po: „Przyjmuję ofertę na stanowisko magazyniera z rozpoczęciem pracy 1 grudnia. Proszę o skierowanie na badania wstępne i adres placówki medycyny pracy, z którą Państwo współpracują, żebym zdążył przed szkoleniem BHP”.

Wyjątek przy zmianie pracy. Przed: „Mam ważne badania z poprzedniej pracy, więc nowych nie robię”. Po: „Poprzednia umowa skończyła się 31 października, a u Państwa zaczynam 17 listopada, także przy komputerze. Przesyłam aktualne orzeczenie i skierowanie, na podstawie którego je wydano”.

Uzasadnienie odwołania. Przed: „Nie zgadzam się z orzeczeniem”. Po: „Odwołuję się od orzeczenia nr 145/2026 z 3 listopada 2026 r. o przeciwwskazaniach do pracy przy monitorze. Ostrość widzenia w okularach wynosi 1,0 w obu oczach, co potwierdza załączone badanie okulistyczne”.

Najczęstsze pytania

Czy pracodawca może kazać mi zapłacić za badania wstępne?

Nie powinien. Kodeks pracy przewiduje, że badania wstępne, okresowe i kontrolne są przeprowadzane na koszt pracodawcy, a przepis obejmuje także osoby dopiero przyjmowane do pracy. Jeśli firma prosi o zapłatę z obietnicą zwrotu, poproś o potwierdzenie zwrotu na piśmie i zachowaj rachunek.

Ile są ważne badania wstępne do pracy?

Do daty następnego badania okresowego, którą lekarz wpisuje w orzeczeniu. Ustala ją według wskazówek metodycznych: przy pracy bez czynników szkodliwych co 5 lat, przy pracy na wysokości częściej, zależnie od wieku. Przy zmianie pracodawcy stare orzeczenie wystarczy tylko wtedy, gdy zaczynasz w ciągu 30 dni na stanowisku o takich samych warunkach.

Czy można iść na badania wstępne na L4?

Wizyta u lekarza medycyny pracy nie jest pracą zarobkową, więc sama w sobie nie odbiera zasiłku. Zasiłek traci się za pracę zarobkową albo aktywność, która utrudnia lub wydłuża leczenie, dlatego przy wskazaniu „chory powinien leżeć” lepiej umówić badanie po zwolnieniu.

Jeśli badania są ostatnim krokiem przed umową na okres próbny, przeczytaj, ile trwa taka umowa i jak ją wypowiedzieć. Gdy firma proponuje „dzień próbny” bez umowy i bez badań, sprawdź zasady w tekście o dniu próbnym w pracy.

Do skierowania na badania prowadzi oferta, a do oferty dokumenty. Po rozmowie o Twoim doświadczeniu przygotuję plan CV do zatwierdzenia przed pisaniem, a gotowy dokument dostaniesz w 24-48 h od kompletu informacji, z poprawkami w cenie. Pakiet START to CV za 169 zł, APLIKACJA (229 zł) dodaje list motywacyjny, a OPIEKA (899 zł) to przez 30 dni CV i list pod maksymalnie 20 ogłoszeń, każde w 24 h; zobacz pakiety.