Referendarz sądowy w 2026 roku: kim jest, czym się zajmuje, jakie są wymagania, jak wygląda konkurs i ile zarabia referendarz
W skrócie
Referendarz sądowy: czym się zajmuje, kto może nim zostać, konkurs, mianowanie, starszy referendarz i wynagrodzenie liczone od pensji sędziego w 2026 r.
Referendarz sądowy to prawnik, który w sądzie wykonuje zadania z zakresu ochrony prawnej inne niż wymiar sprawiedliwości i w tym zakresie sam wydaje orzeczenia. Jest niezależny co do ich treści. Referendarzem może zostać magister prawa, który zdał egzamin referendarski, sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki albo radcowski, ukończył aplikację sędziowską lub prokuratorską, ma wpis na listę adwokatów lub radców, został powołany na notariusza albo przepracował co najmniej 5 lat jako asystent lub starszy asystent sędziego. Kandydata wyłania konkurs, a mianuje go prezes sądu apelacyjnego. Wynagrodzenie zasadnicze referendarza wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce pierwszej, powiększonego o składkę na ubezpieczenia społeczne, czyli w 2026 r. ponad 13 451 zł brutto.
Niżej znajdziesz zadania referendarza, wymagania, przebieg naboru, zasady pracy i awansu, sposób liczenia pensji i wskazówki do dokumentów. Stan prawny na listopad 2026 r.
Czym zajmuje się referendarz sądowy
Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi, że zadania z zakresu ochrony prawnej, inne niż wymiar sprawiedliwości, wykonują w sądach referendarze sądowi (art. 2 § 2). W praktyce referendarze pracują między innymi w wydziałach ksiąg wieczystych, rejestru zastawów i Krajowego Rejestru Sądowego, których przewodniczącym jest z mocy ustawy referendarz (art. 11 § 2a), a także w sprawach cywilnych, w których kodeks pozwala im wydawać orzeczenia, na przykład nakazy zapłaty. Konkretne czynności wynikają z przepisów proceduralnych i z podziału czynności w sądzie. W zakresie swoich obowiązków referendarz jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń (art. 151 § 1).
Kto może zostać referendarzem
- obywatel polski z pełnią praw cywilnych i obywatelskich;
- osoba nieskazitelnego charakteru;
- magister prawa (studia w Polsce albo uznane zagraniczne);
- osoba, która zdała egzamin referendarski, sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki albo radcowski, ukończyła aplikację sędziowską albo prokuratorską, uzyskała wpis na listę adwokatów albo radców prawnych lub została powołana na notariusza (art. 149 § 1).
Ostatni warunek nie dotyczy kogoś, kto przed mianowaniem co najmniej 5 lat pracował na pełnym etacie jako asystent albo starszy asystent sędziego. Przy niepełnym etacie ten okres wydłuża się proporcjonalnie (art. 149 § 1a). To częsta droga: najpierw praca asystenta, potem konkurs na referendarza. Jak wygląda praca i konkurs asystenta, opisuję w tekście o tym, kim jest asystent sędziego.
Konkurs i mianowanie
Nabór odbywa się w drodze konkursu, który ma wyłonić kandydata o największej wiedzy i umiejętnościach. Prezes sądu ogłasza konkurs w siedzibie sądu, we właściwym urzędzie pracy i w Biuletynie Informacji Publicznej, przeprowadza go komisja konkursowa, a po konkursie może powstać lista rezerwowa (art. 149a). Szczegółowe etapy określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Konkursu nie ogłasza się, gdy stanowisko obsadza się przez przeniesienie innego referendarza.
Stosunek pracy z referendarzem powstaje przez mianowanie, z dniem wskazanym w akcie mianowania, a nie przez zwykłą umowę o pracę. Zwycięzcę konkursu mianuje prezes sądu apelacyjnego. Przed mianowaniem zasięga informacji z Krajowego Rejestru Karnego i prosi komendanta wojewódzkiego Policji o informację o kandydacie. Przed pierwszym dniem pracy referendarz składa ślubowanie (art. 150 § 2-4).
Startujesz w konkursie na referendarza?
Konkurs sprawdza wiedzę, ale komisja czyta też Twój życiorys i przebieg kariery. Przygotuję CV, w którym praca w sądzie, w kancelarii czy w KRS będzie opisana konkretnie: sprawy, wydziały, liczby. Ty tylko odpowiadasz na pytania, plan zatwierdzasz przed pisaniem, gotowe CV dostajesz w 24-48 h od kompletu informacji. Pakiet START kosztuje 169 zł.
Zobacz pakietyIle zarabia referendarz sądowy
Pensja referendarza jest powiązana z pensją sędziego. Podstawą wynagrodzenia sędziów w danym roku jest przeciętne wynagrodzenie z drugiego kwartału roku poprzedniego, w 2026 r. 8748,63 zł, a sędzia sądu rejonowego w stawce pierwszej ma mnożnik 2,05 (art. 91 § 1c i załącznik do ustawy). Daje to 17 934,69 zł. Referendarz dostaje 75% tej kwoty, czyli 13 451,02 zł, powiększone o składkę na ubezpieczenia społeczne, bo w przeciwieństwie do sędziego płaci składki ZUS (art. 151b § 1).
| Stanowisko i staż | Wynagrodzenie zasadnicze |
|---|---|
| referendarz | 75% pensji sędziego rejonowego w stawce pierwszej + składka |
| referendarz po 7 latach | 75% stawki drugiej (mnożnik 2,17) + składka |
| referendarz po 14 latach | 75% stawki trzeciej (mnożnik 2,28) + składka |
| starszy referendarz | 85% stawki drugiej, a po 7 latach 85% stawki trzeciej + składka |
Do tego dochodzą dodatek za długoletnią pracę, od szóstego roku 5% i potem o 1% rocznie do 20%, gratyfikacja jubileuszowa i dodatek funkcyjny przy pełnieniu funkcji. Bez pozytywnej oceny okresowej terminy podwyżek wydłużają się o 3 lata (art. 151b § 2a-2c).
Referendarz, asystent i sędzia: czym się różnią
Asystent sędziego przygotowuje sprawy dla sędziego, ale nie wydaje orzeczeń, a jego wynagrodzenie zasadnicze w 2026 r. to od 6700 do 8240 zł brutto. Referendarz wydaje orzeczenia i zarządzenia w sprawach, które przepisy mu powierzają, i robi to niezależnie co do treści. Sędzia sprawuje wymiar sprawiedliwości, a sędzia sądu rejonowego w stawce pierwszej ma w 2026 r. 17 934,69 zł wynagrodzenia zasadniczego. Dla wielu prawników stanowisko referendarza jest etapem między pracą asystenta a egzaminem zawodowym albo samodzielną ścieżką kariery w sądzie.
Czas pracy, awans i przeniesienie
Referendarz pracuje 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w pięciodniowym tygodniu (art. 151b § 2d). Starszym referendarzem może zostać ten, kto przepracował jako referendarz co najmniej 10 lat, nie był karany dyscyplinarnie i przez ostatnie 5 lat miał pozytywne oceny okresowe (art. 150 § 1). Przeniesienie referendarza na inne miejsce służbowe wymaga co do zasady jego zgody, choć ustawa przewiduje wyjątki, na przykład przy zniesieniu stanowiska albo przeniesieniu do innego sądu w tej samej miejscowości (art. 151a § 2), a wolne stanowiska Minister Sprawiedliwości ogłasza w BIP (art. 151a). Praca referendarza otwiera też drogę do egzaminu adwokackiego bez aplikacji: po co najmniej 4 latach w ciągu ostatnich 6 lat (art. 66 ust. 2 Prawa o adwokaturze).
Przykłady przed i po
Dane w przykładach są fikcyjne.
Doświadczenie asystenta w CV. Przed: „Asystent sędziego, Sąd Rejonowy, 2020-2026”. Po: „Asystent sędziego w Wydziale Ksiąg Wieczystych (2020-2026): projekty wpisów i postanowień w około 600 sprawach rocznie, analiza wniosków pod kątem braków formalnych”.
Kwalifikacje. Przed: „Egzamin zdany”. Po: „Egzamin radcowski zdany w 2024 r., wpis na listę radców prawnych OIRP w Krakowie (2025)”.
Odpowiedź na rozmowie. Przed: „Chcę mieć stabilną pracę w sądzie”. Po: „Od sześciu lat pracuję przy księgach wieczystych i chcę samodzielnie orzekać w sprawach, które teraz przygotowuję dla referendarzy i sędziów”.
Najczęstsze pytania
Kim jest referendarz sądowy?
To prawnik zatrudniony w sądzie, który wykonuje zadania z zakresu ochrony prawnej inne niż wymiar sprawiedliwości i samodzielnie wydaje w tym zakresie orzeczenia oraz zarządzenia.
Ile zarabia referendarz sądowy w 2026 r.?
Wynagrodzenie zasadnicze to 75% pensji sędziego sądu rejonowego w stawce pierwszej, czyli 13 451,02 zł, powiększone o składkę na ubezpieczenia społeczne. Do tego dochodzi dodatek za długoletnią pracę.
Czy do pracy referendarza trzeba mieć aplikację?
Nie. Wystarczy jeden z egzaminów wymienionych w ustawie albo co najmniej 5 lat pracy na pełnym etacie jako asystent lub starszy asystent sędziego.
Kto mianuje referendarza?
Prezes sądu apelacyjnego, po konkursie, po sprawdzeniu kandydata w Krajowym Rejestrze Karnym i po uzyskaniu informacji o nim od Policji.
Kiedy można zostać starszym referendarzem?
Po co najmniej 10 latach pracy jako referendarz, bez kary dyscyplinarnej i z pozytywnymi ocenami okresowymi przez ostatnie 5 lat.
Do konkursu na referendarza dobrze przygotowane dokumenty są tak samo ważne jak wiedza. Jak napisać list do sądu, pokazuję w tekście o liście motywacyjnym do sądu, a układ CV w tekście o CV prawnika i aplikanta. Przygotowanie do pytań znajdziesz w tekście o rozmowie kwalifikacyjnej w sądzie. Jeśli chcesz mieć dokumenty pod konkretny konkurs, zobacz pakiety.